Hangi eğitim seviyesindeki ebeveynlerin çocukları hangi yiyecekleri her gün tüketiyor?

Başlıktaki soru, eğitim seviyesi üzerinden sorulmuş olsa da, haberin verilerinde sadece eğitim seviyesi baz alınmış olsa da, durumu yorumlarken sadece eğitim seviyesi olarak bakmamakta, bunun maddi güç ile ilgili olduğunu bilmekte fayda var.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), “Türkiye Çocuk Araştırması 2022″yi geçtiğimiz gün yayınladı. Araştırma ile Türkiye’de çocuk politikalarının geliştirilmesine temel teşkil etmek üzere çocuk nüfusa ilişkin güncel verileri derlemek, ulusal veri ihtiyaçlarını gidermek ve araştırma sonuçlarından çocuk refahı ile ilgili uluslararası karşılaştırılabilir istatistikleri üretmek amaçlandığı için böyle bir haber yapmak ve yaymanın gerekli olduğunu düşündüm.

Alan uygulaması, 10 Ekim-16 Aralık 2022 tarihleri arasında Türkiye genelinde TÜİK tarafından gerçekleştirilen araştırma için, içinde 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunan 9010 hane örnek hane olarak belirlenmiştir. Bu hanelerde yaşayan 0-17 yaş grubundaki 14.705 çocuk ile ilgili bilgiler, annelerinden (annenin aynı evde yaşamadığı, hayatta olmadığı vb. durumlarda çocuğa temel bakım veren baba, babaanne, anneanne, teyze, hala vb. hanehalkı üyesinden) alınmıştır.

Bu haberde, size sunacağım veri, başlıkta söylediğim gibi, bir eğitim seviyesindeki çocuğa bakım veren kişinin (anne, baba, babaanne, anneanne, teyze, hala gibi hanehalkı üyesi) yetiştirdiği çocukları beslerken hangi gıda maddelerini her gün kullandığını ele alacağım. Örneklem, 14.705 çocuk.

Hangi eğitim seviyesinden mezun ailelerin çocukları hangi gıdayı her gün tüketiyor?

Temel gıda maddeleri, bu araştırma için birkaç gruba ayrılmış.

• Meyve
• sebze
• Et, tavuk, balık
• Fasulye, nohut, mercimek gibi kuru baklagiller
• Peynir ve yoğurt gibi hayvan sütünden yapılan yiyecekler
• Tatlı (şeker veya çikolata)
• Cips ve kraker gibi atıştırmalıklar
• Kola veya şeker içeren diğer alkolsüz içecekler
• Ekmek veya makarna gibi tahıl içeren yiyecekler

Ebeveynler, eğitim gruplarına göre 5’e ayrılmış.

• Bir okul bitirmedi
• İlkokul
• İlköğretim/ortaokul veya mesleki ortaokul
• Lise, mesleki veya teknik lise
• Yüksekokul, üniversite, yüksek lisans/doktora

Çocukların ebeveynlerine, çocukların bu gıda maddelerinden hangilerine her gün erişimleri var diye sorulmuş. Ortaya çıkan tabloya göre, eğitim seviyesi ve faydalı / zararlı yiyecekleri her gün tüketme arasında bir uyum var.

Örneğin meyveyi “Yüksekokul, üniversite, yüksek lisans/doktora” mezunlarının %70,3’inin çocukları her gün tüketirken, “Lise, mesleki veya teknik lise mezunları”nın çocuklarının meyveye erişimi %60,1 olmuş. Bir okul bitirmeyenlerde ise bu oran %30,6.

Sebzede de sıralama benzer. Yüksekokul, üniversite, yüksek lisans/doktora mezunlarının çocukları daha çok sebze yiyor. “Yüksekokul, üniversite, yüksek lisans/doktora mezunları”nın çocuklarının %44,6’sı her gün sebzeye ulaşabilirken, “Lise, mesleki veya teknik lise mezunlarının” çocuklarında bu oran %36,3; “İlköğretim/ortaokul veya mesleki ortaokul mezunları”nın çocuklarında %31,4, “bir okul bitirmedi” olarak kategorilenenlerin çocuklarında ise her gün sebze yiyen oran %26,5.

Et, tavuk, balık da aynı sıralamayla gidiyor. Peynir ve yoğurt gibi hayvan sütünden yapılan yiyecekler’in sıralaması da aynı.

En zararlı yiyecekleri ilkokul mezunları ebeveynler çocuklarına sunuyor

Çocukların gelişimleri için kısmen zararlı olan “Tatlı (şeker veya çikolata)”, “Cips ve kraker gibi atıştırmalıklar” ve “Kola veya şeker içeren diğer alkolsüz içecekler” ile “Ekmek veya makarna gibi tahıl içeren yiyecekler” konusunda durum genellikle ters. Bunların hiçbirinde “Yüksekokul, üniversite, yüksek lisans/doktora” mezunları ilk sırada değil. Genellikle lise mezunlarının çocuklarına bu kalemlerden malzemeleri düzenli olarak daha çok tükettirdikleri görülüyor. Özellikle ilkokul mezunlarının çocukları, “Cips ve kraker gibi atıştırmalıklar” (%23,9), “Kola veya şeker içeren diğer alkolsüz içecekler” (%18,8), “Ekmek veya makarna gibi tahıl içeren yiyecekler” (%64,9) tüketmeleri konusunda daha serbest bırakılmış durumda.

Ebeveynlerin eğitim durumlarına göre, çocukların günlük düzenli beslenme durumları

Grafiğe göre, annenin/temel bakım verenin eğitim seviyesi arttıkça meyve, sebze, et, tavuk veya balık, peynir ve yoğurt gibi hayvan sütünden yapılan yiyecekleri her gün tüketen çocukların oranı artıyor.

“Tatlı (şeker veya çikolata)”, “Cips ve kraker gibi atıştırmalıklar” ve “Kola veya şeker içeren diğer alkolsüz içecekler” ile “Ekmek veya makarna gibi tahıl içeren yiyecekler” konularında ise genellikle ilkokul mezunları ebeveynler, çocuklarını her gün bu gıdalarla besliyor.

Gelir gruplarına göre, çocuklar hangi gıdaları her gün tüketiyor?

Ebeveynlerin gelir gruplarına göre bakıldığında, besinlerin hemen tüketilmesi konusunda yüksekten düşüğe doğru genel bir azalış olduğu iddia edilebilir.

Meyveleri her gün tüketenler oranında, %63,6 oranında “yüksek” gelir grubu en tepede. Düşük gelir grubu ise %40,3 oranında her gün meyve tüketiyor.

Bu konuda en büyük oransal fark, tahmin edebileceğiniz gibi en çok fiyat farkının olduğu ürünlerde. Yüksek gelir grubundaki çocukların yaklaşık 5’te 1’i (%19,7) her gün et, tavuk, balık tüketirken; düşük gelir grubundaki çocuklardan bunu her gün yapabilen oran %8,2 olmuş.

Ne sonuç çıkartabiliriz?

Her gün tüketildiği belirtilen yiyecek/içeceklere göre 6 aylık ve daha yukarı yaştaki çocukların oranına gelir durumları ve ailelerin eğitim düzeyleri bilgileriyle birlikte bakıldığında, genel olarak her ailenin çocukların meyve (genel %50,5) ve  peynir ve yoğurt gibi hayvan sütünden yapılan yiyecekler (genel %57,8) tükettiklerini söyleyebiliriz. Ancak, “et, tavuk, balık” tüketimi konusunda çocuklardan gelir durumu düşük olanların bunlara sürelkli erişimi olmadığını söylemek maalesef mümkün.

Dikkat çeken başka bir nokta da kola veya şeker içeren diğer alkolsüz içecekler başlığında incelenen her gelir grubundaki kişilerin, sofralarına ortalam %10 oranında düzenli olarak bir içecek koyduklarını gösteriyor.

Peynir ve yoğurt gibi süt ürünlerini her gün tükettiği belirtilen çocukların oranı %57,8

Anneleri/temel bakım verenleri tarafından peynir ve yoğurt gibi hayvan sütünden yapılan yiyecekleri her gün tükettiği belirtilen 6 aylık ve daha yukarı yaştaki çocukların oranı %57,8 oldu.

Anneleri tarafından ekmek veya makarna gibi tahıl içeren yiyecekleri her gün tükettiği belirtilen 6 aylık ve daha yukarı yaştaki çocukların oranı %62,4 iken meyveyi her gün tükettiği belirtilen çocukların oranı %50,5, sebzeyi her gün tükettiği belirtilen çocukların oranı %33,0, et, tavuk veya balığı her gün tükettiği belirtilen çocukların oranı %12,7 ve fasulye, nohut, mercimek gibi kuru baklagilleri her gün tükettiği belirtilen çocukların oranı %10,9 oldu.

Şeker veya çikolata gibi tatlıları her gün tükettiği belirtilen çocukların oranı %32,6, cips ve kraker gibi atıştırmalıkları her gün tükettiği belirtilen çocukların oranı %21,4, kola veya şeker içeren diğer alkolsüz içecekleri her gün tükettiği belirtilen çocukların oranı ise %15,1 oldu.