1995’den 2023’e döviz fiyatları ortalaması

1995 yılından günümüze (Döviz ortalaması, ABD Doları (USD), Euro (EUR), İngiliz Sterlini (GBP) Japon Yeni (JPY), Özel Çekme Hakları (SDR), Rus Rublesi (RUB) Çin Yuanı (CNY) fiyatlarını yıllık bazda inceledik. Aşağıdaki grafikte, 3 aylık ortalama fiyatlarına dayanarak, sayılan döviz kurlarının 3 aylık periyotlara göre artışını ve azalışını görebilirsiniz.

Döviz kurlarındaki bu değişimler, ortalama 3 aylık fiyatlarına dayalı olarak hesaplanmıştır. Her yılın en düşük ve en yüksek fiyatları da dikkate alınarak, dövizlerin yıllar içindeki dalgalanmaları görülebilir. Tabloda yer alan veriler, aylara ve yıllara göre fiyat değişikliklerini açıkça göstermektedir.

Bu grafik, dolar fiyatlarının tarih boyunca nasıl değiştiğini ve hangi yıllarda artış veya düşüş eğilimi gösterdiğini göstermekte olup, gelecekte de güncellenerek döviz fiyatlarının izlenmesine yardımcı olabilecektir.

Bu haber sayfasının en altında, bu değerleri bir tablo şeklinde yazacağım.

Eklenen tüm fiyatlar, Türk Lirası’ndan altı sıfır atılmadığı dönemde, atılmış şekilleridir. 3 aylık dönemlerde, Döviz ortalaması, ABD Doları (USD), Euro (EUR), İngiliz Sterlini (GBP) Japon Yeni (JPY), Özel Çekme Hakları (SDR), Rus Rublesi (RUB) Çin Yuanı (CNY) ile döviz kurlarının aritmetik ortalamalarına dayanarak hesaplanan verilerden oluşan grafik, merkez bankası döviz kurlarına dayalı olarak bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Grafikteki kurlar alım kurlarıdır.

Grafikte gözlemlenebileceği üzere, dövizlerin önceki yıla göre değer kaybettiği durumlar da bulunmaktadır. Doların düştüğü yıllara bakıldığında, aşağıdaki tarihlerde doların bir önceki yıla göre değer kaybettiği görülmektedir. Bu düşüşler, yıllık ortalama kurun etkisine bağlı olarak sıralanmıştır: 2003, 2004, 2005, 2007, 2008, 2010

Doların en fazla değer kazandığı yıllar şöyle sıralanabilir

Genel tabloya baktığımızda, en yüksek artışın 1997 yılında gerçekleştiği görülmektedir. Önceki yıl yaklaşık 88 TL seviyesinde olan kur, bu yılda yaklaşık 152 TL civarına yükseldi.

Benzer şekilde, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2009, 2015, 2017, 2018, 2020 yıllarındaki artış miktarının oldukça yüksek olduğu gözlenmektedir. Ancak 2020 ve sonrasına bakıldığında dolardaki artışın, önceki yıllara göre çok daha fazla olduğu görülmektedir. 2020 yılında ortalama olarak 7 TL civarında olan dolar kuru, 2021 yılında 1 dolar başına 15 TL’ye kadar yükselmiştir. 14 Ağustos 2023 sabahı itibarıyla dolar kuru günü 27.10 Türk Lirası seviyesinden haftayı açmıştır. Bu dönem, Türkiye’nin ekonomik dalgalanmalarının ve döviz kurlarındaki dalgalanmaların yoğun yaşandığı bir dönem olarak kayıtlara geçmiştir.

Özel Bölüm> Türkiye’nin ekonomik krizler tarihi

1990 Körfez Krizi

Türkiye ekonomisinin dış etkilerle şekillenen ilk krizi, 1990 yılında yaşanan Körfez Krizi’dir. Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesi üzerine Birleşmiş Milletler’in müdahalesiyle başlayan Körfez Savaşı, ekonomik anlamda da önemli yansımalar doğurdu. Türkiye, Körfez ülkeleriyle olan ticaretindeki daralma ve dış politikadaki belirsizlik nedeniyle ekonomik zorluklar yaşadı. Kriz, petrol fiyatlarının dalgalanması ve enerji ithalatında artışa sebep olarak Türkiye’nin cari açığını olumsuz etkiledi. Aynı zamanda savaşın yarattığı jeopolitik gerilimler de ülkenin ihracatını etkiledi ve ekonomik dengeleri bozdu.

Nisan 1994 Krizi

Türkiye, 90’lı yılların en derin krizini 1994 yılında yaşadı. Öncesinde kamu kesimi faiz dışı harcamaları, kamu gelirlerinden fazla açık verdi ve kamu borçları Merkez Bankası ile finanse edildi. Bu durum hiper enflasyona neden oldu. Kriz sonucunda Türkiye, ekonomik daralma ve yüksek enflasyon gibi sorunlarla karşı karşıya kaldı. Ancak, yapılan kısmi iyileşmeler sayesinde krizden çıkabilmiştir. Bu dönemde alınan ekonomik politika tedbirleri ve yapısal reformlar, Türkiye’nin istikrarını yeniden kazanmasına yardımcı oldu.

2000 Krizi

Türkiye, 2000’li yılların sonlarına doğru küçük çapta bir ekonomik kriz yaşadı. Dönemin siyasi ve ekonomik belirsizlikleri, yatırımcı güvenini sarsarak ekonomik büyümeyi olumsuz etkiledi. Bu dönemde döviz kurlarında dalgalanmalar ve ekonomik dengesizlikler yaşanmıştır. Ancak, uluslararası finansal yardımlar ve alınan tedbirlerle krizin boyutları kontrol altına alınmıştır.

2001 Türkiye Ekonomik Krizi

2001 Türkiye Ekonomik Krizi veya Kara Çarşamba olarak bilinen bu kriz, Türkiye’nin tarihindeki en büyük ekonomik sıkıntılardan biridir. Siyasi ve ekonomik faktörlerin birleşimi sonucu meydana gelmiştir. Millî Güvenlik Kurulu toplantısında yaşanan siyasi kriz, ekonomik daralmayı tetiklemiş ve ülke genelinde ekonomik çöküşe yol açmıştır. Bu kriz, aynı zamanda Türkiye’nin IMF ile anlaşma yaparak finansal yardım almasına sebep olmuştur. Kriz sonrası yapılan yapısal reformlar ve ekonomik politika değişiklikleri, Türkiye’nin ekonomik istikrarını sağlamak adına önemli adımlar olarak atıldı.

23 Şubat 2001’de Cumhuriyet Gazetesi, binlerce esnafa kepenk kapattıran, milyonlarca kişinin işsiz kalmasına neden olan 21 Şubat 2001 krizinden bahsetti.

Bu krizden sonra Erdoğan sandıktan tek başına çıktı.

2008-2012 Küresel Ekonomik Kriz

Dünya genelinde 2008 yılında başlayan ekonomik kriz, Türkiye’yi de olumsuz etkiledi. Kriz, özellikle ABD merkezli finansal krizin yarattığı küresel ekonomik dengesizliklerle ortaya çıktı. Türkiye’nin dış ticaret hacmi, küresel talepdeki düşüş nedeniyle daraldı ve ülke ekonomisi durgunluğa girdi. Ancak, Türkiye, 2001 krizinden çıkarılan derslerle ekonomik politikalarını dengelemeye ve sürdürülebilir büyümeye odaklanarak krizi atlatmaya çalıştı. Bu dönemde özellikle finansal sektörün sağlamlaştırılması ve yapısal reformlar, Türkiye’nin kriz sonrası toparlanmasına yardımcı oldu.

2018-23 Türkiye ekonomik krizi

Türkiye tarihindeki ekonomik krizlerden biri olarak kabul edilen 2018-23 Türkiye döviz ve borç krizi, Türkiye’nin içinde bulunduğu finansal sıkıntıyı yansıtan bir dönemdir. Bu dönemde Türk Lirası büyük bir değer kaybı yaşamış, yüksek enflasyon oranları ve kredi temerrütleri gibi zorluklarla karşılaşılmıştır. Krizin temelinde Türkiye ekonomisinin yüksek cari açık ve yabancı para borcu ile faiz politikasındaki değişikliklerin birleştiği düşünülmektedir. (“How Turkey fell from investment darling to junk-rated emerging market”. The Economist, 19 Mayıs 2018)

Kriz, özellikle Türk Lirası’nın dalgalı hareketleriyle belirgin hale gelmiş ve ödenemeyen borçlar ve ekonomik daralma gibi faktörlerle daha da derinleşmiştir. Enflasyon hızla artarak çift hanelere yükselmiştir. Kriz, özellikle kolay kredi ve devlet bütçesinin desteklediği inşaat sektörünün yarattığı ekonomik büyümenin sonunu getirmiştir.

2016’dan itibaren etkileri görünen kriz, özellikle döviz kurları ve Merkez Bankası’nın döviz rezervleri üzerinde büyük etki yaratmıştır. Merkez Bankası verilerine göre, 1 Ocak 2018’de 3.78 seviyesinde olan dolar kuru, 20 Nisan 2020’de 6.95 seviyesine yükselmiştir. Aynı dönemde Euro da 4.54 seviyesinden 7.53 seviyesine yükselmiştir.

Türk Lirası’nın değer kaybı, 11 Ekim 2021 itibarıyla 9₺’yi aşmış ve ilerleyen dönemlerde gelen faiz indirimlerinin etkisiyle 12 Kasım 2021’de ilk defa 10₺’yi görmüştür. 18 Kasım 2021’de ise dolar kuru 11₺’yi aşmıştır. 23 Kasım 2021’de ise dolar kuru %13’lük bir artışla 13.46 seviyesine yükselmiştir.

18 Aralık 2021’e gelindiğinde, dolar kuru %8 artarak 16.70 değerine ulaşmış ve 12-18 Aralık 2021 haftasında Türk Lirası dolar karşısında %20.11 değer kaybetmiştir. 9 Mart 2022’de dolar kuru 14.53 seviyesine ulaşmıştır.

16 Ağustos 2022’de dolar, ay içerisinde %3.55 değer kazanarak 17.97 seviyesine yükselmiş, aynı dönemde Euro 18.23 ve İngiliz Sterlini 21.62 seviyelerinde işlem görmeye başlamıştır.

6 Ocak 2023’te ise 1 Amerikan Doları’nın değeri 18.76 Türk Lirası olmuştur. 30 Ocak 2023’te Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, gösterge niteliğindeki 1 Amerikan Doları’nı 18.8215 TL olarak ilan etmiştir.

14 Ağustos 2023 itibarıyla dolar kuru 27.10 Türk Lirası seviyesine yükselmiştir. Bu dönem, Türkiye’nin ekonomik dalgalanmalarının ve döviz kurlarındaki dalgalanmaların yoğun yaşandığı bir dönem olarak kayıtlara geçmiştir.

İşte 3 aylık dönemlere göre döviz kurları