Türkiye ne kadar demokratik? Bu soruyu pek çok göstergeye bakarak yanıtlamak mümkün. Yaşanan hak ihlalleri, darbeler ve darbe girişimleri, medya faaliyetlerine baskı hepimizin gözü önünde cereyan etse de bu soruya yanıt bulmak için bakılması gereken farklı bir gösterge daha mevcut: Türkiye’de sivil toplum kuruluşları ve özellikle de dönemlere göre dernekleşme oranları. Türkiye’de ve dünyada dernekleşme verilerine ve bu verilerin dönemsel değişimlerine dayanarak sivil toplumun gelişimini ve demokratikleşme açısından yaşanan iniş çıkışları karşılaştırmalı olarak analiz etmeye çalıştık.
Sivil toplum, demokratik bir ülkenin olmazsa olmaz unsurlarından biri. Kolektif hedeflere vatandaşların gönüllü katılımıyla ulaşmaya çalışan sivil toplum yapıları, itici güç rolüyle ülkeleri ileriye taşıyan en önemli araçlardan biri. Toplumsal sorunların çözümüne dönük çalışan sivil toplumun en önemli ayaklarından biri de dernekler.Üyelik yöntemiyle faaliyet gösteren dernekler, kazanç paylaşma dışında, ortak bir amacı gerçekleştirmek amacıyla kurulurlar. Osmanlı döneminden bu yana faaliyet gösteren dernekler, Türkiye’de ilk kez 1924 Anayasası’nda kendine yer buldu.
Türkiye verilerini dünya ile kıyasladığımızda Türkiye’de yaşayan insanların gönüllü faaliyetlere katılımının OECD ortalamasının oldukça altında kaldığını görüyoruz. #dokuz8veri Haber Merkezinden @ramadura ve @metinbelgesi derledihttps://t.co/gtq4VuaVNZ pic.twitter.com/yTNtCvitBV
— dokuz8haber (@dokuz8haber) December 15, 2018
SİYASİ ÇALKANTILAR VE DARBE DÖNEMLERİNDE DERNEKLEŞME
Zaman içinde gelişen yasalarla daha kapsayıcı hale getirilen bu yapılar, Türkiye’nin siyasi çalkantılarından da dönem dönem etkilenmişti. 12 Mart 1971 muhtırası ve Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ile Hüseyin İnan’ın bir yıl sonra idam kararının alınmasıyla devam eden sıkıyönetim sürecinde Türkiye demokratik bir darboğaza girmişti. Bu dönem dernekler de hızla kapatılmış, dernek sayısı 1972 yılı içinde 45 binli rakamlardan 18 binli rakamlara gerilemişti. Türkiye bu sayıyı en son 1960’ta görmüştü.
Gezi Parkı eylemleriyle başlayan ve toplumsal muhalefetin yükselişiyle karakterize olan iki yılda dernek üye sayılarının 1.5 milyon birden artması oldukça kayda değer.#dokuz8veri Haber Merkezinden @ramadura ve @metinbelgesi derledihttps://t.co/gtq4VtTkWr pic.twitter.com/y8WBWKpq6W
— dokuz8haber (@dokuz8haber) December 15, 2018
1989 ASKERİ DARBESİ TOPLUMU 20 YIL GERİYE ATTI
1980 darbesi de dernekleşmeye ket vuran Türkiye tarihindeki önemli gelişmelerden biriydi. 1980 yılına girilirken 38 bin 254 olarak hesaplanan dernek sayısı, yıl sonunda 18 binli rakamlara düşecek, ülke tekrar 1960 yılının dernek rakamlarına dönecekti.Bu iki tarih dışında da demokrasinin baskı altına girdiği dönemlerde de dernek açılma sayılarının düştüğü veya çok az sayıda yeni derneğin açıldığı, yani dernek artış hızında ciddi düşüşlerin yaşandığı aşağıdaki grafikte gözlemlenebiliyor.2003-2004 yıllarında, yani AB müzakerelerinin en hararetli döneminde Meclis’ten geçen yeni dernekler yasası da sayıda geçici bir düşüşe yol açtı. Ancak bu dönemde derneklerin üye sayılarının hızla arttığını, yani sivil topluma katılımın hızla yükseldiğini söylemek mümkün.Gün itibariyle Türkiye’de 114 bin 551 faal dernek bulunmakta, bu derneklerin ise 11 milyon 114 bin 918 üyesi var. Bunun yaklaşık beşte birini kadınlar oluştururken erkek üye sayısı 8 milyon 805 bin 791’e ulaşmış durumda. Bugüne kadar ise toplamda 180 bin 257 dernek feshedildi.
Verilerle sivil toplum ve dernekler: Türkiye’de dernek sayılarının değişimi ve nüfus içindeki karşılığına baktığımızda karşımıza oldukça ilginç veriler çıkıyor.#dokuz8veri Haber Merkezinden @ramadura ve @metinbelgesi derledi pic.twitter.com/wVMIaBV4GH
— dokuz8haber (@dokuz8haber) December 4, 2018
Bir yanıt yazın